ﺳﺆاﻟﯽ ﮐﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﻣﺎ ﺑﺪان ﺑﭙﺮدازﯾﻢ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ: ﭼـﻪ ﭼﯿـﺰي ﻋﯿﺴـﯽ را ﺑـﺮآن
داﺷﺖ ﺗﺎ ﺳﺮاﺳﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮ روي ﯾﮏ دروغ ﺑﻨﺎ ﮐﻨﺪ؟ او ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽداد ﮐﻪ ﺧـﺪا
دﺷﻤﻦ دروغﮔﻮﯾﺎن و ﻣﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ اﺳـﺖ، ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑـﺮاي ﺟﻠـﺐ رﺿـﺎﯾﺖ ﭘـﺪرش دروغ
ﻧﻤﯽﮔﻔﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎً ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼﯽ ﭘﯿﺮواﻧﺶ دروغ ﻧﻤـﯽﮔﻔـﺖ، ﭼﻮﻧﮑـﻪ
ﺗﻤﺎم ﺷﺎﮔﺮداﻧﺶ ﺑﺠﺰ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻨﮑﻪ اﻟﻮﻫﯿﺖ او را اﻧﮑﺎر ﻧﮑﺮدﻧﺪ ﺷﻬﯿﺪ ﺷـﺪﻧﺪ
ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﺎ ﺑﺎ دو ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻗﺎﻧﻊ ﮐﻨﻨﺪه دﯾﮕﺮ روﺑﺮو ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﻫـﺮ دو ﻏـﺎﻣﺾ و
ﭘﯿﭽﯿﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ.
ﮐﺴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ
ﺑﺴﯿﺎري از اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻨـﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼـﯽ ﺧـﻮد دروغ ﻣـﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ. در واﻗـﻊ
اﻧﮕﯿﺰه ﺑﺴﯿﺎري از دروغﻫﺎ ﮐﺴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼﯽ اﺳﺖ. ﻋﯿﺴﯽ از اﯾـﻦ دروغﭘـﺮدازي
ﺧﻮد ﭼﻪ ﻧﻔﻌﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد؟ ﻗﻄﻌﺎً ﻗﺪرت ﺑﺪﯾﻬﯽﺗﺮﯾﻦ ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺳـﺆال
اﺳﺖ. اﮔﺮ ﻣﺮدم ﺑﺎور ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ او ﺧﺪاﺳﺖ او ﻧﯿﺰ داراي ﻗﺪرت ﻋﻈﯿﻤﯽ ﻣﯽﺷﺪ (و
ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﺴﯿﺎري از ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن دوران ﺑﺎﺳـﺘﺎن، ﻧﻈﯿـﺮ ﻗﯿﺼـﺮﻫﺎي روم ادﻋـﺎي
ﺧﺪاﺋﯽ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ).
در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ از ﻫﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﺣﺮﮐﺘـﯽ ﮐـﻪ او را ﺑـﻪ
ﻣﻮﺿﻊ ﻗﺪرت ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ، اﺟﺘﻨﺎب ﻣﯽﮐـﺮد و ﺑـﻪ ﺟـﺎي آن ﮐﺴـﺎﻧﯽ را ﮐـﻪ ﻓﺮﯾـﺐ ﭼﻨـﺎن
ﻗﺪرتﻫﺎﺋﯽ را ﺧﻮرده ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن ﺑﻮدﻧﺪ، ﻧﺼﯿﺤﺖ ﻣﯽﻧﻤـﻮد ﮐـﻪ اﯾـﻦ راه را
دﻧﺒﺎل ﻧﮑﻨﻨﺪ. ﺗﻼش ﻋﯿﺴﯽ رﺳﯿﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺮودان ﺑﻮد (ﻓﻮاﺣﺶ و ﺟـﺬاﻣﯿﺎن)، ﮐﺴـﺎﻧﯽ
ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻗﺪرت ﺑﻮدﻧﺪ. او ﺷﺒﮑﻪاي از ﮐﺴﺎﻧﯽ درﺳﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﻔﻮﺷﺎن در ﻣﯿـﺎن ﻣـﺮدم
زﯾﺮ ﺻﻔﺮ ﺑﻮد. ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ اﻧﺠﺎم داد و ﺑﻪ زﺑﺎن آورد در ﺧﻼف ﺟﻬﺖ ﮐﺴـﺐ ﻗﺪرت ﺑﻮد.
ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ اﻧﮕﯿﺰه ﻋﯿﺴﯽ از دروﻏﮕﻮﺋﯽ، ﮐﺴﺐ ﻗﺪرت ﺑـﻮد، از
ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮد ﺳﺨﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﯿﺎن ﻧﻤﯽآورد، در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ در ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺑـﻪ
ﺷﺎﮔﺮداﻧﺶ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﺼﻠﻮب ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻣﺮده ﺑﺮروي ﺻـﻠﯿﺐ
روﻣﯿﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﺷﻮد؟
اﻣﺎ اﮔﺮ ادﻋﺎي ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﺴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼﯽ ﻧﺒﻮده ﺑﺎﺷﺪ، ﺷﺎﯾﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ
ادﻋﺎي ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ او ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﺴﺐ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ. اﻣﺎ ﺗﺼـﻮﯾﺮ درﻫـﻢ
ﺷﮑﺴــﺘﻪ و ﮐﺘــﮏ ﺧــﻮرده و ﻣﯿﺨﮑــﻮب ﺷــﺪه او ﺑــﺮ ﺻــﻠﯿﺐ، ﺑــﻪ ﺳــﺮﻋﺖ ﺳــﯿﻤﺎي
ﺳﻮﭘﺮاﺳﺘﺎر ﺑﻮدن را از او ﮔﺮﻓﺖ.
ﺣﻘﯿﻘﺖ دﯾﮕﺮ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﻓﻘﻂ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐـﺮد ﮐـﻪ ﭘﺴـﺮ ﺧﺪاﺳـﺖ، ﺷـﺎﯾﺪ
ﻫﯿﭽﮕﺎه ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻧﻤﯽﺷﺪ. اﯾﻦ ادﻋﺎﺋﯽ ﺧﺪاﺋﯿﺶ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺼﻠﻮب ﺷـﺪن
او ﮔﺮدﯾﺪ.
اﮔﺮ اﻧﮕﯿﺰه ﻋﯿﺴﯽ از ادﻋﺎي ﺧﺪاﺋﯽ ﮐﺴﺐ اﻋﺘﺒﺎر ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﻮد، ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺮﺳﯿﺪه ﺷﻮد
ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭘﺴﺮ ﯾﮏ ﻧﺠﺎر در دﻫﮑﺪه ﮐﻮﭼﮏ در اردن ﺗﻮاﻧﺴـﺘﻪ اﺳـﺖ وﻗـﺎﯾﻌﯽ را ﮐـﻪ در
آﯾﻨﺪه ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻧﺎم او را ﺑﺮ ﺳﺮ زﺑﺎنﻫﺎ ﻣـﯽاﻧـﺪازد، ﭘـﯿﺶﺑﯿﻨـﯽ ﮐﻨـﺪ؟ ﭼﮕﻮﻧـﻪ او
ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺶ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ؟
ﺷﺎﮔﺮدان ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺎرﻫﺎ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﮐﺮدﻧﺪ، و ﺣﺘﯽ ﭘﻄﺮس او را اﻧﮑﺎر ﮐﺮد. ﻧﻪ! ﭼﻨﯿﻦ
ﺗﺼﻮﯾﺮي ﮔﻮﯾﺎي ﮐﺴﺐ وﺟﻬﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ.
آﯾﺎ ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﻫﻢ ﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ دروغ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ؟
اﺳﺎﺗﯿﺪ ﻓﻦ ﺑﺎ دﻗﺖ ﮐﺎﻣﻞ ﺳﺨﻨﺎن و زﻧﺪﮔﯽ ﻋﯿﺴﯽ را ﻣﻮﺷﮑﺎﻓﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﻨـﺪ
آﯾﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪاي از ﺿﻌﻒ اﺧﻼﻗﯽ و ﻣﻌﻨﻮي از در او ﭘﯿﺪا ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ؛ اﻣـﺎ در واﻗـﻊ ﺣﺘـﯽ
آﺗﺶﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﺎﮐﯿﻮن ﻣﺒﻬﻮت ﺧﻠﻮص اﺧﻼﻗﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ.
ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻓﯿﻠﯿﭗ ﺟﺎف ﻣﻮرخ ﻫﯿﭻ ﻧﺸﺎﻧﻪاي ﻧﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﻠﯿﺴـﺎ و ﻧـﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻏﯿﺮدﯾﻨﯽ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﯿﺴﯽ در ﻣﻮرد ﭼﯿﺰي دروغ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، وﺟﻮد ﻧﺪارد.
او ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ، «ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺎﻟﺺﺗﺮﯾﻦ و ﻧﺠﯿﺐﺗﺮﯾﻦ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪة ﺗـﺎرﯾﺦ در
ﮐﺎﻣﻠﯿﺖ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺎم، ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه ﺧﻮدﺑﯿﻨﯽ و ﺧﻮدﻓﺮﯾﺒﯽ ﻣﺮدم را ﺑﻔﺮﯾﺒﺪ و در
ادﻋﺎي ﺧﻮد از اﺑﺘﺪا ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﺑﻤﺎﻧﺪ؟23»
ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد ﺑﺮاي اﻧﮑﺎر ادﻋﺎي ﻋﯿﺴﯽ، ﻓﺮﺿـﯿﮥ دﯾﮕـﺮي ﻫـﻢ وﺟـﻮد دارد و آن
اﯾﻨﮑﻪ ﺷﺎﯾﺪ او ﺧﻮد را ﻓﺮﯾﻔﺘﻪ اﺳﺖ.
آﻟﻔﺮد ﺷﻮاﯾﺘﺰر ﺑﺮﻧﺪة ﺟﺎﯾﺰه ﻧﻮﺑﻞ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗـﻼش ﻫـﺎي ﺑﺸـﺮ دوﺳـﺘﺎﻧﻪاش در
ﺳﺎل 1952، در دﯾﺪﮔﺎه ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐـﻪ ادﻋـﺎي
ﺧﺪا ﺑﻮدن ﻋﯿﺴﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻧﻮﻋﯽ ﺟﻨﻮن ﺑﻮد. ﺑﻪ ﮐﻼﻣﯽ دﯾﮕﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﻗﺼﺪ دروﻏﮕﻮﺋﯽ
ﻧﺪاﺷﺖ، وﻟﯽ ادﻋﺎﯾﺶ دروغ ﺑﻮد. ﺑﺮاﺳﺎس اﯾﻦ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﻋﯿﺴﯽ در واﻗﻊ ﻏﺎﻓﻞ ﺑﻮد اﻣـﺎ
در واﻗﻊ ﺑﺎور ﮐﺮده ﺑﻮد ﮐﻪ «ﻣﺴﯿﺤﺎي» ﻣﻮﻋﻮد اﺳﺖ.
ﻟﻮﺋﯿﺲ اﯾﻦ ﻓﺮﺿﯿﻪ را ﺑﻪ دﻗﺖ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮد و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ادﻋﺎي ﻋﯿﺴﯽ
ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ، ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ او را ﺷﺨﺼﯽ دﯾﻮاﻧـﻪ ﭘﻨﺪاﺷـﺖ. ﻟـﻮﺋﯿﺲ اﺳـﺘﺪﻻل
ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ادﻋﺎي ﺧﺪاﺋﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﻣﻌﻠﻢ ﺑـﺰرگ اﺧﻼﻗـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ.
«او ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ دﯾﻮاﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻫﻤﺮدﯾﻒ دﯾﻮاﻧﮕﺎﻧﯽ ﮐﻪ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﯾـﮏ ﺗﺨـﻢ ﻣـﺮغ آبﭘـﺰ
ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ و ﯾﺎ اﻫﺮﯾﻤﻨﯽ در ﺟﻬﻨﻢ ﺑﺎﺷﺪ.24»
ﺑﯿﺸﺘﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ و ﺳﺨﻨﺎن ﻋﯿﺴـﯽ را ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﮐـﺮدهاﻧـﺪ، او را اﻧﺴـﺎﻧﯽ
ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻌﻘﻮل ﺷﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ.
ﺟــﯿﻦ ﺟــﺎﮐﻮز روﺳــﻮ، ﻓﯿﻠﺴــﻮف ﻣﺸــﻬﻮر ﻓﺮاﻧﺴــﻮي (1712ـــ1778)، ﻋﻠﯿــﺮﻏﻢ
ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺷﮑﺎك ﺧﻮدش، ﺷﺨﺼـﯿﺖ واﻻ و ﺣﻀـﻮر ﻓﮑـﺮ ﻋﯿﺴـﯽ را ﺗﺄﺋﯿـﺪ ﮐـﺮده و
ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ «وﻗﺘﯽ ﮐﻪ اﻓﻼﻃﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﻮد را از اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻋـﺎدل اراﺋـﻪ داد، ﺗﺼـﻮﯾﺮ او
دﻗﯿﻘﺎً ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﺴﯿﺢ ﺑـﻮد… اﮔـﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﻣـﺮگ ﺳـﻘﺮاط ﻓﯿﻠﺴـﻮﻓﺎﻧﻪ ﺑـﻮد،
زﻧﺪﮔﯽ و ﻣﺮگ ﻋﯿﺴﺎي ﻣﺴﯿﺢ ﺧﺪاﺋﯽ ﺑﻮد.25» ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻋﯿﺴﯽ ﯾﮏ دروﻏﮕﻮ، ﯾﺎ دﯾﻮاﻧﻪ ﺑﻮد و ﯾﺎ ﭘﺴﺮ ﺧﺪا؟ آﯾﺎ ﻣﻮرﯾﺴﻮن در
ﻧﺎﻣﯿﺪن ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان «ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻣﻌﻠﻢ ﺑﺰرگ اﺧﻼﻗﯽ»، در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮ اﻟﻮﻫﯿﺖ او
ﺑﻮد، درﺳﺖ ﻣﯽﮔﻔﺖ؟
ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن ﻋﯿﺴﯽ ﮔـﻮش ﻣـﯽدادﻧـﺪ، ﺧـﻮاه اﯾﻤﺎﻧـﺪاران و
ﺧﻮاه دﺷﻤﻨﺎﻧﺶ ـ ﻫﺮﮔﺰ او را ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﻠﻢ اﺧﻼق ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ. ﻋﯿﺴﯽ ﺳـﻪ
اﺛﺮ ﻣﻬﻢ ﺑﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ او را ﻣﻼﻗﺎت ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ، ﺑـﻪ ﺟـﺎي ﮔﺬاﺷـﺖ: ﻧﻔـﺮت، وﺣﺸـﺖ و
اﺣﺘﺮام.
ادﻋﺎي ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ ﻣﺎ را وادار ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨـﯿﻢ. ﻫﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻟـﻮﺋﯿﺲ
ﮔﻔﺖ ﻣﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﻋﯿﺴﯽ را در ردﯾـﻒ رﻫﺒـﺮان ﺑـﺰرگ دﯾﻨـﯽ و ﯾـﺎ ﻣﻌﻠﻤـﺎن ﺑـﺰرگ
اﺧﻼﻗﯽ ﻗﺮار دﻫﯿﻢ. اﯾﻦ ﺷﮑﺎك ﻗﺪﯾﻢ ﻓﮑﺮ ﻣـﺎ را ﻓـﺮا ﻣـﯽﺧﻮاﻧـﺪ ﺗـﺎ در ﻣـﻮرد ﻋﯿﺴـﯽ
ﺑﯿﻨﺪﯾﺸﯿﻢ و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ.
«ﺷﻤﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﯿﺪ. ﯾﺎ او ﭘﺴﺮ ﺧﺪا ﺑﻮد و ﻫﺴﺖ و ﯾﺎ ﯾﮏ ﻣـﺮد دﯾﻮاﻧـﻪ و ﯾـﺎ
ﺑﺪﺗﺮ از آن اﺳﺖ. ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ او را دﯾﻮاﻧﻪ ﺑﻨﺎﻣﯿﺪ، ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﻧﺎﺳﺰاﯾﺶ ﺑﮕﻮﺋﯿﺪ
و ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ او را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺷﯿﻄﺎن ﻣﻨﮑﻮب ﮐﻨﯿﺪ و ﯾـﺎ ﻣـﯽﺗﻮاﻧﯿـﺪ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﺶ
ﺑﯿﻔﺘﯿﺪ و او را ﺧﺪاوﻧﺪ و ﺧﺪا ﺑﻨﺎﻣﯿﺪ.
ﻟﻮﺋﯿﺲ ﻧﻘﻄﻪﻧﻈﺮﻫﺎﺋﯽ در ﻣﻮرد ﻫﻮﯾﺖ ﻋﯿﺴﯽ ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﻧﺘﯿﺠـﻪ ﮔﺮﻓﺘـﻪ
اﺳﺖ ﮐﻪ او دﻗﯿﻘﺎً ﻫﻤﺎن ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐـﺮد. ﺑﺮرﺳـﯽ دﻗﯿـﻖ او از زﻧـﺪﮔﯽ و
ﺳﺨﻨﺎن ﻋﯿﺴﯽ، اﯾﻦ ﻧﺎﺑﻐﻪ ﺑﺰرگ ادﺑﯽ را ﺑﺮآن داﺷﺖ ﺗﺎ ﮐﻔﺮﻫﺎي ﭘﯿﺸﯿﻦ ﺧﻮد را اﻧﮑﺎر
ﮐﻨﺪ و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺷﺨﺺ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺷﻮد.
ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺳﺆال در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮﯾﺖ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ، «ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ واﻗﻌـﯽ ﮐﯿﺴـﺖ؟»
ﺑﻮﻧﻮ، ﻟﻮﺋﯿﺲ و ﺗﻌﺪاد ﺑﯽﺷﻤﺎري از ﻣﺘﻔﮑﺮﯾﻦ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا در
ﮐﺴﻮت اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﯿﺎرة ﻣﺎ آﻣﺪه اﺳﺖ. اﻣﺎ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ واﻗﻌﯿﺖ دارد، ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺘﻈـﺎر
داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ او اﻣﺮوز ﻫﻢ زﻧﺪه اﺳﺖ و اﯾﻦ دﻗﯿﻘﺎً ﻣﻮردي اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺮوان او ﺑـﻪ آن اﯾﻤﺎن دارﻧﺪ.
یوحنا ۲۰:۳۱
«لیکن اینها نوشته شد تا ایمان آورید که عیسی، مسیح و پسر خدا است، و تا ایمان آورده، در نام او حیات یابید.»